Yemek yerken ya da küçük bir cisim nedeniyle solunum yolu aniden tıkanabilir. Böyle bir anda kişinin konuşamaması, etkili biçimde öksürememesi veya nefes alamaması ciddi bir tıkanıklığın işareti olabilir. Heimlich manevrası olarak bilinen karın basısı doğru durumda hayat kurtarıcıdır; ama her yaşta ve her tıkanmada aynı şekilde uygulanmaz.
⚠️ Her Öksüren Kişiye Heimlich Manevrası Yapılmaz
Kişi güçlü biçimde öksürebiliyor ve konuşabiliyorsa hava yolu tamamen kapanmış olmayabilir. Böyle bir durumda öksürmeye devam etmesi teşvik edilir ve durumu yakından izlenir. Kişi konuşamıyor, nefes alamıyor veya etkili biçimde öksüremiyorsa ciddi hava yolu tıkanıklığı düşünülür ve hızlı müdahale gerekir.
🖐️ Önce Sırt Vuruşu
Ciddi tıkanmada yetişkin veya 1 yaşından büyük çocuk öne doğru eğilir ve kürek kemikleri arasına elin topuk kısmıyla 5’e kadar sırt vuruşu uygulanır. Amaç yabancı cismin hava yolundan çıkmasını sağlamaktır.
🫸 Ardından Karın Basısı
Sırt vuruşlarıyla tıkanıklık açılmazsa kişinin arkasına geçilir. Yumruk, göbek deliğinin üstü ile göğüs kemiğinin alt bölümü arasına yerleştirilir; diğer elle kavranarak içe ve yukarı doğru 5’e kadar karın basısı uygulanır. Tıkanıklık devam ediyorsa sırt vuruşları ve karın basıları dönüşümlü sürdürülür.
Heimlich Manevrası
- Öncelikle tıkanan kişinin arkasına geçin. Kollarınız, tıkanmış kişinin üst karın bölgesinde göbek çukurunun hemen yukarısına gelecek şekilde kişiyi kavrayın.
- Kişinin öne doğru eğilmesini sağlayınız.
- Yumruk şekline getirdiğiniz bir elinizi, göbek çukuru ile göğüs kemiğinin alt çıkıntısı arasındaki boşluğun ortasına yerleştirin.
- Diğer elinizle daha önce yerleştirdiğiniz elinizi kenetleyerek, içe ve yukarı doğru sert darbeler uygulayın.
- Bu hareketi beş kere tekrarlayın.
- Müdahale sırasında hasta bilincini kaybederse sırt üstü sert ve düz bir zemine yatırılır ve solunum olmadığı için temel yaşam desteğine başlanır.
- ÖNEMLİ: Soluk borusunda yabancı bir cisim olduğu için hastaya soluk vermekten kaçınmayın. Soluk verilmezse hasta soluksuz kaldığı için 5 dakika içerisinde beyin hasarı, 10 dakika içerisinde ise beyin ölümü gerçekleşir. Bu nedenden dolayı Heimlich Manevrası sonrasında da Temel Yaşam Desteği gerekirse yapay solunum verilmelidir! Hasta ya da yaralının soluk alıp vermeye başlaması bizim öncelikli amacımızdır. Verilen solukla yabancı cisim hastanın akciğerlerinden birine gidecek ve kişi diğer akciğerden nefes alıp vermeye başlayacaktır. Sonrasında çok basit bir operasyonla cisim oradan çıkartılabilir.
Heimlich Manevrası Nedir?
Heimlich manevrası, yabancı cisim nedeniyle ciddi şekilde tıkanmış hava yolunu açmaya yardımcı olmak amacıyla uygulanan karın basısı yöntemidir. Karın bölgesine içe ve yukarı doğru yapılan ani basılar, akciğerlerdeki havanın oluşturduğu basınçtan yararlanarak yabancı cismin dışarı atılmasına yardımcı olabilir.
Günlük dilde bütün boğulma müdahalesine “Heimlich” denebiliyor. Oysa uygulama yalnızca karın basısından ibaret değildir. Güncel ilk yardım yaklaşımında sırt vuruşları da müdahalenin önemli bir parçasıdır.
Heimlich Manevrası Nasıl Yapılır?
Kişinin ciddi biçimde tıkandığından emin olduktan sonra müdahaleye başlanır.
🖐️ Kişiyi öne doğru eğin ve kürek kemikleri arasına 5’e kadar kuvvetli sırt vuruşu uygulayın.
🫸 Yabancı cisim çıkmadıysa kişinin arkasına geçin.
✊ Bir elinizi yumruk yaparak göbek deliğinin hemen üst tarafına yerleştirin.
🤲 Yumruğunuzu diğer elinizle kavrayın.
⬆️ İçe ve yukarı doğru 5’e kadar belirgin karın basısı uygulayın.
🔄 Tıkanıklık açılmazsa sırt vuruşu ve karın basısı döngülerini sürdürün ve acil yardım çağrılmasını sağlayın.
Kişi bilincini kaybederse yaklaşım değişir; güvenli biçimde düz zemine indirilir ve temel yaşam desteği basamaklarına geçilir.
Bebeklerde Heimlich Manevrası Yapılır mı?
Hayır. Bir yaşından küçük bebeğe karın basısı uygulanmaz. Bebeğin iç organları hassastır ve karın bölgesine uygulanan bası ciddi yaralanmaya yol açabilir.
Bebekte ciddi hava yolu tıkanıklığında baş gövdeden aşağıda olacak şekilde desteklenir ve 5’e kadar sırt vuruşu uygulanır. Cisim çıkmazsa bebek çevrilerek göğüs bölgesine iki parmakla 5’e kadar göğüs basısı yapılır. Gerektiğinde bu döngü sürdürülür ve acil yardım çağrılır.
Çünkü yetişkin Heimlich uygulamasını bebeğe aynen uygulamak doğru değildir.
Çocuklarda Heimlich Manevrası Nasıl Yapılır?
Bir yaşından büyük çocuklarda temel yaklaşım yetişkinlere benzerdir. Önce 5’e kadar sırt vuruşu, tıkanıklık açılmazsa 5’e kadar karın basısı uygulanır. Küçük bir çocukta arkasında ayakta durmak yerine diz çökmek gerekebilir ve uygulanan kuvvet çocuğun büyüklüğüne göre ayarlanmalıdır.
Ağızdaki Cisim Parmakla Çıkarılır mı?
Burada eski ilk yardım anlatımlarında sık rastlanan önemli bir hatayı düzeltelim. Ağızda görülmeyen yabancı cismi bulmak için parmakla körlemesine tarama yapılmaz. Bu hareket cismi daha derine itebilir.
Ağız açıldığında yabancı cisim açıkça görülüyorsa ve güvenli biçimde alınabiliyorsa çıkarılır. Görülmüyorsa parmakla aranmaz.
Hamilelerde Heimlich Manevrası Nasıl Uygulanır?
İleri gebelikte klasik karın basısı uygun değildir. Böyle bir durumda karın yerine göğüs basıları kullanılır. Aynı yaklaşım, kişinin vücut yapısı nedeniyle karın çevresinden güvenli biçimde kavranamadığı durumlarda da tercih edilebilir.
Kişi Bilincini Kaybederse Ne Yapılır?
Tıkanan kişi yanıtsız hâle gelirse dikkatlice sert ve düz bir zemine indirilir. Temel yaşam desteği konusunda eğitimliyseniz göğüs basılarıyla müdahaleye başlanır ve acil yardım süreci devam ettirilir. Ağız kontrol edildiğinde yalnızca görülebilen yabancı cisim çıkarılır; körlemesine parmakla arama yapılmaz.
Bu nokta ilk yardım eğitiminde yalnızca teorik olarak kalmamalı. Heimlich manevrası ve temel yaşam desteği, doğru el pozisyonunun ve uygulama kuvvetinin eğitim maketi üzerinde çalışılmasıyla çok daha iyi öğrenilir.
Kendi Kendine Heimlich Manevrası Yapılabilir mi?
Çevrenizde yardım edecek kimse yoksa ve ciddi biçimde tıkanıyorsanız acil yardım çağrısını başlatmak ilk işlerden biridir. Ardından kendi karnınıza yumrukla içe-yukarı basılar uygulayabilir veya üst karın bölgesini sandalye arkalığı gibi sağlam ve keskin olmayan bir yüzeye dayayarak basınç oluşturabilirsiniz.
Heimlich Manevrasında En Sık Yapılan Hatalar
❌ Etkili biçimde öksürebilen kişiye hemen karın basısı yapmak.
❌ Bir yaşından küçük bebeğe Heimlich uygulamak.
❌ Ağızda görülmeyen cismi parmakla aramak.
❌ Hamile kişiye klasik karın basısı uygulamak.
❌ Kişi bilincini kaybettiği hâlde aynı uygulamaya devam etmek.
İlk yardımda hız önemlidir, ama doğru müdahale hızdan ayrı düşünülemez. Bir tekniği okuyarak tanımak başka, acil durumda doğru sırayla uygulayabilmek başkadır. İlk yardım eğitiminin önemi de tam burada ortaya çıkar.
Kendi Kendine Hemlik Manevrası Nasıl Yapılmalıdır?
Çevrenizde kimse yoksa boğazındaki yabancı cisim nedeniyle nefes alamıyorsanız, Hemlik manevrası kendi kendinize yapabilirsiniz. Öncelikle sakin olup ve sakin davranmalısınız. Şiddetli öksürük, yabancı bir cisim boğaza girer ve tıkanıklığa neden olursa öksürürken çıkamaz; Bir el yumruk haline getirilerek karın ile göğüs kafesi arasına yerleştirilir.
Diğer elin yardımıyla yumruk eli zorla kendine doğru çekilir. Bu yöntem de başarısız olursa; Duran bir cisme ek bir kuvvet uygulanır. Çevrenizde, bel hizanıza kadar dayanacak sabit bir nesne bulmanız gerekecektir. Bir sandalye, masa veya bank gayet iyi çalışır. Hemlik manevrası hala önünüzde kenetlenmiş durumdayken sağlam bir şeye yaslanın ve ellerinizi karnınızın arasında tutun ve vücudunuzu sabitleyin. Diyaframa etki eden kuvvet çok daha fazla olacak ve hareketin nefes borusuna sıkışmış yabancı cisimleri yerinden çıkarmadaki etkinliğini artıracaktır.
Hemlik Manevrası Yapılırken Nelere Dikkat Edilmelidir?
Kesinlikle göğüs kemiğine ve kaburgalara baskı yapılmaması gerekir. Çünkü kemiğe yapılan güçlü bir bası kaburgalarda kırıklar meydana gelebilir ve bu da iç kanamaya sebebiyet verir. Bu nedenle Heimlich Manevrası göğüs kemiğinin ucunun tam altına ve midenin üstüne gelecek biçimde olmalıdır.
İkinci bir uyarı ise, yapılacak olan bası, içeriye ve yukarıya doğru yapılmalıdır. Çünkü soluk borusunun içerisine kaçan yabancı bir cisim yukarı ittirilerek çıkarılabilir.
Üçüncü uyarı, yapılan her basıdan ve sırta vuruştan sonra hasta ya da yaralının ağız içi mutlaka kontrol edilmelidir. Eğer ağız içinde görülen bir cisim varsa işaret parmağımızın yardımıyla yabancı cisim ağzın içerisinden çıkarılır.
Dördüncü ve son uyarı ise, hasta ya da yaralı yapılan müdahale esnasında her zaman öne doğru eğilmelidir. Bu sayede yer çekimi sayesinde soluk borusundaki yabancı cisim daha rahat bir şekilde çıkacaktır.
Heimlich Manevrası daha ayrıntılı bilgi için tıklayınız
