Kanama, kişinin vücudunda bulunan damar bütünlüğünün bozularak herhangi bir kesilme, delinme veya içeriden gelen bir baskı sonucunda kanın dışarı akması durumuna denilmektedir. Kanama vücudun içine doğru akabilir bunun yanında dışarı doğru çıkan kanam türü de bulunur. Dışarı akan kanamalara dış kanama, içeri akan kanamalara ise iç kanama denilmektedir. Kanama türleri de iç kanama ve dış kanama olarak ikiye ayrılmaktadır.
Kanamanın dışarı doğru aktığında ve gözlemlenebilir olması durumunda dış kanama meydana gelmektedir. Kanama gözlemlenemiyorsa bu oldukça tehlikeli ve ilk yardım müdahalesinde dikkatli olunması gereken bir iç kanamadır diyebiliriz. Ayrıca kulak, burun ve ağızdan kan gelmesi durumu da görülebiliyorsa dış kanama, görülemiyorsa iç kanama şeklinde değerlendirilmelidir. Ana etapta iki türe ayrılan bu kanamalar, inceleme ile toplardamar kanaması, atardamar kanaması ve kılcal damar kanaması olarak üç farklı alt balıkta incelenmektedir. Bu yazımızda bu üç alt başlığı inceleyeceğiz ve kanama türlerinin birbirinden farkına, belirtilerine ve nasıl müdahale getirdiğine değineceğiz.
- Toplardamar Kanaması
- Atardamar Kanaması
- Kılcal Damar Kanaması
Kanama türlerinde ilk yardım uygulaması yapılırken kanamanın çeşidine uygun olarak ve yaralının durumunun değerlendirmeye alınarak bu ilk yardımın gerçekleşmesi gerekmektedir. Öncelikli olarak kanaması bulunan bir yaralı var ise ilk yapılması gereken durum 112 nin aranarak zamandan kazanılmasıdır. Tıbbi yardım istenmesi ve yardım desteği gelirken de ilk yardım müdahalesinin yaralıya yapılması bilinçli bir ilk yardım bilgisine sahip kişilerin yapacağı bir iş olarak karşımıza çıkmaktadır.
Sağlık ekipleri gelene kadar yaralıların durum değerlendirilmesi yapılır. Kanama iç kanama mı yoksa dış kanama mı bunun değerlendirilmesi yapılır gözle görülür bir kanama var ise, bu kanamanın yeri tespit edilir. Kanamanın gerçekleştiği yere hızlı bir şekilde temiz bir bez yardımı ile bastırmak gerekir. Kanama bu şekilde duruyor ise, sağlık görevlileri gelene kadar beklemek gerekir. Bulunabiliyor ise bandaj ile sarma bulunamıyor ise, temiz bir bez ile basınç yapma gereklidir.
Eğer kanama durmuyor ise temiz bez ile ikinci hatta üçüncü bez değişikliğinde basınç kuvvetini artırarak kanamanın dışarı çıkması önlenmeye çalışılmalıdır. Burada basınç noktası olarak kanayan yerin üstü ya da kanayan yere en yakın bölgenin üzerine basınç yapılmalıdır. Kanın durması ya da kısmi kesilmesi açısından kanayan bölgenin yukarı kaldırılması gerekir. Bu yöntem kanamanın basıncını düşüren etkili bir uygulamadır. Kanama kolda ya da ayakta ise o uzuvlar havaya kaldırılır. Kanamanın bulunduğu bölgeye uygun olarak kan akışının kesilmesi gerekir.
Baş bölgesinde bulunan kanamalarda şakaklara, sırtta bulunan kanamalarda köprücük kemiği çevresindeki damarlara, kol ve gövde kanamaları için koltuk altına baskı uygulanmalıdır. Kasık ve ayak parmak ucu arasında kalan kısımda bulunan kanamalar için ise kasıklara baskı yapılmalıdır.
Baskı metodu ile hiçbir şekilde kanama kesilmiyor ise, uzuv kopmasından kaynaklı bir kan akışı bulunuyor ise, turnike uygulaması yapılması ve kan akışının komple kesilmesi gerekir. Bu durumda olan bir yaralı ciddi yaralanma geçiriyordur. Bu nedenle de kanaması olan yaralıya şok pozisyonu verilir. Ayaklar 30 cm. havada ve baş yana hafif yatık şekilde sırt üstü yaralı yatırılmalıdır. 2 dakikada bir sık aralık olacak şekilde yaşam bulgusu değerlendirilmesi yapılır. Yaralının nefesi kontrol edilir, nabız ve kalbinin atış hızı kontrol edilir.
Yaralıyı şok pozisyonunda sıcak tutmak gereklidir ve üstü örtülür. Ancak kanaması olan yaralının şok pozisyonunda üzerinin örtülmesi kısmi olur. Kanamanın olduğu bölge dışarıda kalacak şekilde hastanın vücudunun kalan kısmının ısısı kontrol altına alınmaya çalışılır. Turnike uygulaması yapıldıktan sonra sağlık ekipleri gelene kadar beklenir. Bu durumda yazı yazılabiliyor ise, ne kadar sürede turnike yapıldığı nabzının durumu ve hayati, bulgu durumları belirtilir. Kağıt kalem yok ya da yazı yazılacak herhangi bir araç yok ise, sağlık ekipleri geldiğinde kişinin bu bilgileri anından ekiplere aktarması gerekmektedir.
Kanama durdurma yöntemleri, kanamanın çeşidine göre farklılık gösterir. Burada bu farklılıkların bulunmasının temel amacı aslında direkt olarak akan kanın kesilmesidir. Yetişkin bir insan vücudunda ortalama 7 litre kan bulunmaktadır. Ortalama 7 litre kanın yüzde yirmi oranında kaybı yaşandığı zaman insanın hayati bir riski ortaya çıkar.
Kanama Durdurma Metotları
- Elle baskı yapma metodu
- Basınç kullanarak sargı metodu
- Kanayan bölgenin kalp seviyesinin üzerinde tutulması, kanayan yerin yukarı kaldırılması metodu
- Baskı noktalarına ya da baskı noktalarına yakın yerlere basınç uygulama metodu
- Turnike metodu
